Mobil Ödeme Nedir ? Nasıl Kullanılır 2020

Mobil ödeme nedir , nasıl yapılır nerelerde geçerli gibi soruların yanında GSM operatörleri (Turkcell, Vodafone, Türk Telekom), debit kart ve kredi kartı ile mobil ödeme nasıl kullanılır gibi soruların yanıtlarını bu yazımızda bulabileceksiniz. Fakat bundan önce para ve ödeme sistemlerinin tarihinden kısaca bahsedelim.

Eşyaların veya hizmetin takasıyla ilkel çağlarda başlayan ödeme konsepti günlük hayatta ve iş hayatında günümüzde ve yüzyıllardır büyük bir yere sahiptir. Bundan 20-30 yıl öncesine kadar
tahmin bile edilemeyecek bir devrim geçirerek günümüz modern ödeme yöntemlerine evrilmiştir.

Teknoloji ve iletişim çağının getirdiği yenilikçi girişimlerle bankacılık sistemi ödeme yöntemlerinde çok kısa sürede çağ atladı. Takas ile başlayan ticaret nakit para ile yüzyıllarca devam ettikten sonra son 20-30 yıl içerisinde ne duruma geldi peki?

Dünya genelinde nakit para dışında kullanılan yaygın diğer 11 ödeme yöntemi mevcut. Çek, debit kartlar, ön ödemeli kartlar, hediye kartları, kredi kartları, mobil cüzdanlar, temassız ödeme, online ödeme, banka havalesi, kişiden kişiye ödeme (P2P) ve kripto paralar.

Nakit para kullanımından sonra kart ile ödeme sistemleri yıllarca yaygın olarak kullanıldı ve
hala kullanılmaya devam etmektedir. Alışveriş merkezleri, kredi kartı ile ödeme ve hatta
online ödeme fikri ilk kez 1888 yılında yayınlanmış olan Edward Bellamy’nin yazdığı bilim kurgu romanı “Geçmişe Bakış” adlı eserinde ortaya çıkmıştır.

Kart kullanımı 1950’lilerde Frank Mc Namara adlı bir tüccarın restoran ödemesini nakit para ile ödeme yerine iş kartını imzalayarak yapmasıyla başladı.  Bu buluşla yüzyılın en önemli girişimlerinden bir tanesini yapmış oldu. Amerikan bankacılık sistemi hızlıca bu ürünü geliştirmeye başladı. 1990’larda kart ödemeleri evrim geçirerek elektronik para  oluşumuna dönüştü. Şuan kullanılan kart sistemlerinin temelleri 90’larda atılmış oldu.

2000’ler boyunca ise başka bir evrime uğrayan ödeme sistemleri “Near Field Communication (NFC)” Türkçe anlamıyla Yakın Alan İletşimiyle tanıştı. NFC teknolojisini ilk olarak 2005 yılında VISA sisteme entegre etmiştir ve ilk jenerasyon mobil cüzdan kullanımı günlük hayatta başlamıştır. 2010 ve sonrasında ise mobil cüzdanlar artık sadece bilinen kart veya mobil cihazlardan değil kol saati, kol bandı ve hatta yüzük elektronik parayı ve kişisel bilgileri taşımada kullınılmıştır.

Ödeme sistemlerinin evriminde son nokta mobil ödeme sistemleri diyebiliriz. Peki tam olarak mobil ödeme nedir, çeşitleri nelerdir ve nasıl kullanılır ?

Mobil Ödeme Nedir ?

Mobil ödeme, herhangi bir eşya veya hizmetin satın alımında ödemenin mobil bir cihazla tetiklenerek finansal bir değerin yetkilendirilmesi olarak tanımlanabilmektedir.
İlk mobil ödeme, 1997 yılında Finlandiya’da SMS ile Coca-Cola otomat makinesinde yapılmıştır. Bundan sonraki diğer büyük adımsa Londra Halk Otobüsü Ofisi tarafından Mastercard’ın
katılımıyla 2003 yılında atılmıştır. Temassız ödeme yöntemi ile artık halk otobüsü ücreti ödenebiliyordu.

Temassız kredi ve/veya debit kart ve Apple Pay veya Android Pay sistemleri ile ücret kabul etme devri dünyada başlamıştı artık. O günden bugüne dek Londra otobüslerinde nakit ödeme kabul edilmemektedir.

İkinci nesil mobil ödemeler ise bulut temelli mobil ödemelerdir.NFC’nin en önemli ve tereddüt oluşturan nedenlerinin başında güvenlik geliyordu. Bu yüzden Visa ve Mastercard Android ile beraber güvenli bulut teknolojisine geçiş sağladılar. Apple Pay ise Iphone X ve sonraki ürünlerinde buna izin verecekti.

Gelinen son noktada artık tüketiciler temassız POS okuyuculara debit/kredi kart veya mobil cihazlarını yakınlaştırarak NFC ile ödeme yapabilmekteler. Bunun yanında QR kodlarını tarayarak da mobil cihazlardan ödeme yapılabilmekte. Bu iki yöntemi mobil cihazlardan para transferi yapıldığı için mobil ödeme yöntemleri arasında sayıyoruz. Bu iki yöntem dışında başka mobil ödeme sistemleri de mevcuttur.

Mobil Ödeme Çeşitleri Nelerdir?

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi mobil ödeme, mobil cihazlarca tetiklenen sanal finansal ödeme işlemidir. Mobil cihazlarınızdan ödeme yapabileceğiniz çeşitli sistemler mevcuttur. Türkiye’de aktif olarak kullanılan mobil ödeme sistemleri ;

  • Cep Cüzdan :

Turkcell Mobil Cüzdan, Vodafone Cep Cüzdan veya Türk Telekom Cep Cüzdan olarak bilinen kullandığınız faturasız veya faturalı hatlarınızla bağlantılı cüzdanlar aracılığıyla yapılan ödeme sistemidir.  Bu kategoride yapılan ödemeler Google Play, Apple Store gibi mağazalardaki oyun ve uygulama içi satın alma şeklinde gerçekleşir. Satın aldığınız ürün veya hizmet karşılığında ödeyeceğiniz tutar faturalı hat kullanıyorsanız bir sonraki aya faturalandırılırken faturasız hat kullanmanız durumunda TL bakiyenizden düşecektir.

  • Kartlı Ödemeler:

Telefonlarınızda Google Play veya Apple Store hesaplarınızda tanımlayacağınız Debit kart veya Kredi Kartınızla bu kategori altında ödeme yapılmaktadır. Kartlı ödeme ile para transferi yapmanız halinde tutar tanımladığınız Debit veya Kredi kartına yansıtılacaktır. Bu ödeme yöntemini google play ve play store içindeki oyun ve uygulamalarda kullanabilirsiniz.

  • Temassız Ödemeler (NFC):

Yakın Alan İletişimi olarak Türkçe’ye çevrilen bu teknoloji ile temassız POS okuyucu olan tüm yerlerde temassız ödemeye aktif ettiğiniz akıllı telefonunuz ile ödeme yapabilirsiniz.

  • Taşıyıcı faturalandırma (Premium SMS veya doğrudan operatör faturalandırması)

Bu yöntemde ise internet üzerinden SMS ile mobil ödeme yapılabilmektedir. Temel olarak mobil ödeme geçerli alışveriş sitelerinde ödeme sayfasında cep telefonu numaranızı girdikten sonra telefonunuza onay mesajı gelir. Siz de mesajı “EVET” yazarak cevapladığınızda işlemini gerçekleşmiş olur.

  • QR Kod (Kare Kod)

Quick Response yani hızlı yanıt olarak Türkçe’ye çevrilen bu yöntemde ise 2D barkodları telefonunuzdan barkod okuyucudan okutarak ödemenizi gerçekleştirebilirsiniz.

Mobil Ödeme Destekleyen Teknolojiler

SMS ile mobil ödeme yöntemi tüm ios ve android akıllı telefonlar ile kullanılabilmektedir. Fakat NFC teknolojisini kullanan temassız ödemeyi yapabilmek için akıllı telefonunuz ios ise iphone 6 ve sonrasında çıkan modelleri, android ise işletim sistemi modelinin en düşük 4.4 olması gerekiyor.

Teknoloji üreten şirketlerden de Bankalararası Kart Merkezi (BKM), Visa, Mastercard, Apple, Samsung mobil ödeme sistemleri üzerinde çalışmalarını devam ettirmekte.

Mobil Ödeme Nasıl Yapılır ?

Mobil ödeme nedir sorusuna detaylı şekilde açıkladıktan sonra nasıl yapılır konusunu açıklamaya çalışalım.

Mobil Ödeme Kullanım Oranları

mobil ödeme kullanım oranları
mobil ödeme kullanım oranları

Türkiye’de akıllı telefon kullananların %65’i mobil ödeme kullanırken bu oran 30 yaşın altındaki insanlarda %67 ye çıkmaktadır. PWC’ye göre ankete katılanların %97 si önümüzdeki 5 yıl içerisinde nakit kullanımının hala devam edeceğini düşünüyor. Önümüzdeki 5 sene içerisinde 40 yaşın altındaki her Türk mobil ödeme kullanmaya niyetli.

Yine aynı ankete katılanlardan %49’u diğer kişilere en az bir defa mobil cihaz sistemleri aracılığıyla para gönderdi. Katılımcıların %33’ü kişisel verilerin korunması konusunda kaygılı. Katılımcılar arasındaki erkeklerin %43’ü, kadınların ise %68’i mobil ödeme yöntemini kullanıyor.

Mobil Ödeme Nerelerde Kullanılıyor

mobil ödeme kullanılan yerler
mobil ödeme kullanılan yerler

Yapılan araştırmalara göre Türkiye’de mobil ödeme kullanılan sektörler şu şekildedir.

  • %35.1 – Seyehat
  • %21 – Giyim
  • %10 – Ev Eşyası
  • %10.9 – Diğer
  • %8 – Sağlık ve Güzellik
  • %8 Market Alışverişi
  • %7 – Elektronik Eşya

Türkiye’de mobil ödemeye geçiş hızla devam etmektedir. Turkcell, Vodafone ve Türk Telekom GSM firmalarının her birisinin ayrı ayrı anlaştığı şirketler olduğu gibi hepsinin birden geçerli olduğu şirketler de vardır. İnternet üzerinden SMS ile veya POS okuyucu üzerinden alışveriş yapabileceğiniz mobil ödeme alışveriş sitelerinin listesini link üzerine tıklayarak bulabilirsiniz. Online alışverişlerinizde giyim, yemek, elektronik eşya, kitap, çiçek, otobüs bileti, uçak bileti, oyun satın alma, petrol alımı, market alışverişi, güzellik malzemeleri ve fatura ödeme gibi hizmetlerinin yanında iddaa sitelerine  cep telefonundan ödeme yaparak faydalanabilirsiniz.

Mobil Ödeme Avantajları ve Dezavantajları

Mobil ödemenin avantajları şu şekilde sıralanabilir;

  • Satın alma ve ödeme işlemlerini daha az karmaşık hale getiriyor
  • Para Hareketlerini telefondan anında kolaylıkla takip edebilme
  • Yeterli nakit paranın olup olmadığını kontrol etme derdi yok
mobil ödeme avantajları
mobil ödeme avantajları

Mobil ödeme dezavantajlarını ise şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Telefonun çalınması durumunda mobil ödemenin kullanılma olasılığı var
  • Kimlik bilgilerinin çalınmasına karşı kaygı
  • Hızlı alışveriş imkanından kolayı daha fazla alışveriş yapmaya teşvik etmesi.
mobil ödeme dezavantajları
mobil ödeme dezavantajları

Kaynaklar

  1. https://www.pymnts.com/cash/2018/turkey-banking-mobile-payment-adoption-cardtronics/
  2. https://fintechistanbul.org/wp-content/uploads/2019/04/Turkey-Advance-Payments-Report1.pdf
  3. https://www.pwc.de/de/digitale-transformation/pwc-studie-mobile-payment-2019.pdf
  4. https://www.jpmorgan.com/merchant-services/insights/reports/turkey